O galego é a lingua propia de Galicia, iso é algo que todos sabemos xa, sendo oficial dende 1981 xunto co castelán, vivindo así un proceso de normalización no que se está a recuperar un espazo social esquecido.

 

A nosa lingua, cunhas ramas comúns co portugués, fai que os galegos e galegas esteamos especialmente unidos ós países lusófonos, en concreto con Portugal con quen compartimos importantes lazos culturais, sobretodo co seu norte.

 

A lingua galega fálase nun territorio onde viven 2.800.000 persoas, é o idioma principal do 65% da poboación e máis do 95% enténdeo; é románica e formada depois da disolución do latín.

 

A lingua e a cultura, indisociables tantas veces, tiveron a súa idade de ouro na Idade Media, florecendo coa lírica medieval galego-portuguesa grazas a autores coma Meendinho, Martín Códax ou o propio Alfonso X O Sabio. Dende o século XVI ata mediados do XIX, Galicia viviu os chamados Séculos Escuros, nos que tanto a lingua como a cultura víronse sustituídas polo castelán na administración e nas clases altas, manténdose unicamente nas clases populares.

 

Coa chegada do Romanticismo a toda Europa, a cultura galega vivíu o seu “Rexurdimento” na metade do século XIX con figuras do calibre de Eduardo Pondal, Curros Enríquez ou Rosalía de Castro a nosa mellor e máis internacional poeta.

 

Xa no século XX, a cultura galega vivíu uns anos de intento de normalización, grazas ós comezos dos movementos galeguistas os cales se truncaron polo golpe de estado de 1936 que sumiron a Galicia e á súa cultura baixo terra durante corenta anos de franquismo.

Nos últimos tempos da dictadura e a comezos da democracia, entrou nun segundo proceso de recuperación do tempo perdido, un despestar da nosa cultura en tódolos ámbitos.

 

A partires desas épocas o galego adentrouse sen facer moito ruido aparecendo así o chamado “galeguismo”, movemento cultural e político no que a lingua galega é un dos elementos principais reivindicativos.

Houbo dúas etapas diferenciadas: a dos Precursores e os da etapa do Rexurdimento.

Os primeiros caracterízase polas primeiras manifestacións, aínda tímidas do diferencialismo político de Galicia, da súa singularidade.

Facían reunións, tertulias e manifestacións con aportacacións de carácter político.

A etapa do Rexurdimento dará lugar ó “rexionalismo” de carácter máis moderado cos fusilamentos de Carral e tendo como principal reivindicación a cultura.

Moitos dos autores desta época tiñan medios precarios para escribir e por este motivo botaban man do modelo gráfico que coñecían, o castelán.

A reivindicación da dignidade da lingua vai a estar no sucesivo vinculada ó galeguismo e ó nacionalismo e foron as Irmandades da Fala as encargadas de facelo. As Irmandades recuperan e modernizan a tradición cultural galega e tentan superar o complexo de inferioridade dos falantes, para o que proxectan unha serie de actividades que procuran abarcar os diferentes campos de actuación social: o teatro, como medio para expalla-la ideoloxía nacionalista e o uso do Galego.

Esta xeración propúxose, e abofé que o conseguiu, potenciar e modernizar a cultura galega, procurando tirarlle o exceso de localismo, ruralismo e costumismo que ata entón a caracterizaba.

No Estatuto de Autonomía de 1936 recoñecíanselle ó galego o rango de cooficialidade, coa consecuente obligatoridade do ensino en dito idioma na escola e a introducción nos Institutos das asignaturas de Historia, Lingua e Literatura Galega, así como a obrigatoriedade para os funcionarios de coñeceren o galego. Mais o comezo da Guerra Civil en 1936 significou na práctica a súa non aplicación.

 

Pasadas esas datas, os estudantes universitarios e as persoas de cultura solidarizábanse coa causa e reivindicaban unha mellor vida para o noso idioma. Xoves que falaban castelán voltaban da universidade co galego entre os seus dentes.

Pouco a pouco, a lingua ía marcando unha indentidade propia: persoas que se sentían galegos, manifestando o seu gusto pola nosa cultura, a nosa música, a nosa gastronomía, conseguían que cada vez Galicia se fixese un pouco máis forte.

Non todo era un rexurdir fabuloso senón que máis ben foi bastante custoso facerse valer entre os que todavía pensaban que o castelán era un idioma superior e dunha categoría máis alta.

Ademais, a pesares de exitir leis que fixaban o uso do galego en diferentes ámbitos, a experiencia dos anos transcorridos está poñendo de manifesto a inoperancia de boa parte destas medidas, pois á insuficiencia ou inadecuación das mesmas únese a falta de vontade para esixir o seu cumprimento: centros de ensino que non cumpren coas materias que se deben impartir en galego, toponimia que non se respecta, etc..

 

O galego aínda segue a situarse por zonas: no ámbito rural fálase máis galego que no urbano pero por motivos tamén do éxodo rural, o noso idioma estase a facer, cada vez máis, con terreo importante nas cidades.

Aínda así, o galego cobrou importancia na administración e na educación o que lle aportou un maior recoñecemento social.

Ademais, e querendo diferenciarse dos que non pensaban así, os progaleguistas crearon toda unha campaña de publicidade para a nosa lingua. Apareceron slogans, camisetas con debuxos típicos da nosa cultura e incluso a creación de empresas adicadas a facerlle honor a Galicia e a súa cultura. Un exemplo disto e O Rei Zentolo.

 

A nivel internacional o galego está presente no programa educativo Sócrates da Unión Europea, mediante o cal facilítaselle o estudo do galego a estudiantes estranxeiros. Para prestixiar o idioma na comunidade española e internacional, e para interesar ós ámbitos universitarios na lingua e cultura galegas, creáronse lectorados e cátedras de galego, que o potencien e difundan, en centros universitarios dos catro continentes.

 

Hoxe en día estase a facer un grande esforzo para que o galego esté presente en tódolos medios de comunicación de masas, podendo disfrutar xa de canles de televisión e radio con programación totalmente en galego, periódicos e revistas escritos íntegramente en galego, etc.

A producción musical en galego está a ter unha inusitada proxección internacional, e estase a comezar a creación de largometraxes. Na literatura edítanse máis de 1000 títulos anualmente, alcanzando algúns a categoría de Best-Sellers como pode ser o caso de Suso de Toro. Largometraxes estranxeiros de moda traducidos, series televisivas alleas e autóctonas, publicidade, Internet, etc..

 

Para concluir este breve repaso da historia da nosa lingua, debemos dicir que os idiomas son fontes de riqueza cultural en gran cantidade de aspectos e nós temos un propio, un para a nosa comunidade autónoma chamada Galicia. Xa lles gustaría a moitos poder presumir dunha tan valiosa xoia...!