Galoromaen présente Lez Païssey Galeizz


 
paissey-webjam-head.gif

Galo
La bounn ariv su la païj dez Païsséy Galeizz !
V'alez poueir acoutae ilae dez mots de bilhètt, dez qroniq, dez dvizriy, dez diriy, dez manierr de dirr, tout ela eqrit o dez aùtouz qhi caùzent an galo, la làngg romann ded Haùtt Bertagn.

Brezhoneg
Degemer mat war pajennoù "an abadennoù gallaoueg"
Sellaouit pennadoù, kronikoù, komzoù a bep seurt war buhez ha sevenadur ar vro, skrivet gant tud o komz ar c'hallaoueg ganto, yezh roman Breizh-Uhel.

Fr
Bienvenue sur la page des "Séquences Galèses" !
À l'écoute, des articles, des chroniques, des discussions sur des sujets d'actualité et de culture, écrits par des auteurs qui s'expriment en gallo, la langue romane de la Haute Bretagne.

 

Paroéss a digdaù !
Permierr verdéy



Teqss lizu dan la dounéy dez païssey Galeizz :
Vaïssi unn rasserriy e de pti vilaïj, contae o Odette.

Qheq non dver l'aba de la Haùtt Bertègn
(Nom de communes et lieux dits traduits en français)
Guéméné Penfao, La Gacilly, Redon, Quelneuc, Campéniac, Carantoir, Guer, Ploërmel, Plélan-le-Grand, Monterfil, Lohiac, Bédée, Rennes, Pont-Réan, Laillé, Pacé, Baulon, Mernel, Guipry, Messac, Guichen, Guignen, Le Pléssis Tuyau, Le Plessis Bardoult, Pléchatel

Dver le canton de Maor (Maure de Bretagne)
Maure de Bretagne, Roppenard, La Héraudais, La Géraudais, la Bourousais, Le Jaunay Philippe.

Dver Bové
Bovel, LeTrouesset, Le Goulet, le Bois de Natz, le Cormier, la Ruaudais.

Dver Campé
Campel, Le Château du Val, L'Étang de Bas, l'Étang de Haut, l'Étang de L'Ivrie, La Povais, la Bouessiere, Benehel.

Su la Chapell
La Chapelle Bouéxic, La gommeraie, Plédy de haut, Le Plédy de bas, Le Préquerat, La Hirlais, La Baudais.

Su Comsa (Comblessac)
Le Bois de Léron.

Vla l'bout pour anet.

Contouz : Odètt e Romaen


 

Hudson



Du monde q’ont të chançou, c’ét les 150 veyajous de l’Airbus n y a qheq temps a Nou-York.
C’ét net gandilleu de se pozer su l’iao. Més, le pilote étae un fameû praticien.
En pus c’ét sur la riviere de l’Hudson pas su la mér q’i se pozit.
Ça tae baroqe de vair les veyaijous de chomant su les ailes a esperer de l’eïde ben tranqhilement.
On etae ben lein de « Le Radeau de la Méduse » de Géricault. Il étaen 150 su le radeau come dan l’avion.
Més les matelots de la Méduse ne fute pa saovës tertous.
I n’en demeurit pas qe 15 pour fini. E dans les 12 jous q’i trigardite su l’océïan, y en eût de jetës dan l’iao, d’aotr de rouchës do lous coteriys.
En ergardant és deûz atouts-la, m’ét avis q’on pourae vair deûz fighures de 2009 e de la crize. Si on ergarde du bout de Nou-York, après l’atout, tout le monde s’en dehalent o une bone paeûrey. Si on ergarde du bout de la Méduse, ça n’ét pas ghere biao.
M'ét avis qe d’amoué, La Terre ertire pus fort e pus souvent au Radeau de la Méduse q’a l’Airbus de l’Hudson.

Baroqe : bizarre. Cadr : tableau. S’afondrer : couler.Trigarder :errer. Fighure : symbole. Atout : accident. Poûrey : peur. Ertirer : ressembler.


Orinae Dez caozeriys a Matao", eqritt o André le Coq

Contae o Romaen


 
Antcaùzriy o Michael Genevée



Michael ét un siun qhi n'a hardimàn faet pour le galo, e i n-n'a hardimàn an javèll corr.
Dan lez dounéy dez Païsséy galeizz, j'alon nouz chvi de savaïr couman qe Michael se mit a saqae de meim su le galo.
Couman q'on téy orinéy lez Emouleriy aù Sourgarr (qhi a bani du qa su lez abominassion, dez motiae de galo, e pé, nn ya pa berouéy, un liv pour lez garsâlh : "Miston le ptit Chutiaù) ?
Couman qe faùraet faer pour qe le mondd se chvij pu for su le galo ?
Etc...

NB : La sounnriy du jingle fut anghernae aù Jardin d'Acclimatation (Neuilly-sur-Seine), a un andret eyou qe lez garsâlh pevaen se defutae su dez afutiaù a muziq.

 
Smeinn de l'entouraij



A mzurr që l'ten pâss, lée tem dë l'entouraij dëvnen d'pu en pu przent entourr dë nou. Lée media nen préechen trjou davantaij, mèn la pupart du ten i dizen just dée plhatèss.
"La tèrr s'rchaof" e "fao uzaije en garant pourr l'eblusaij durablh" : lée deplhèt resten vag e qreûz e s'ée bèn râll si i von pu lein. Du beton "durablh" diq'ée chârtt "indifamantt", dée tû-nuizant "biodegradablh" ée z'OCJ (organism chanje jenetiqment) "qontr la fèn den l'mondd", la pupart dée z'enterprinzz son rentrée den "l'attitud d'eblusaij durablh". I nen dvizen bèn fort, vérr, mèn s'ée bèn dée fai dée lanlèrr qhi qhuten l'qae qh'ée fèt.

Dedpée méze 6 z'anñée, dée pousou d'Renn (e d'Bru itou), propozen a trtout ùnn altèrnativ ée ghimentée "ofisiell" do ùnn Smeinñ dë l'Entouraij qh'ée engaijée, qhi pâss den la féett e qh'ée d'amèn pour s'entrqaoze alentourr l'eqolojî.
Un mayèn pourr lë mondd pourr fourgote do dée tem a qae q'i paisen e pée surtou pourr deqouvri, feûje e debatt su belebèn d'sujit d'entouraij.

Contae o Romaen

Orinae d'un tesst terouae den ùnn parchéy bani o le souéton "Ar Vuez", e terlatéy an galo o Chubri.

 

Chae du mo èz ansiun
Permierr verdéy




Astour, v'alez pouéir ouir qheq aqsan ded mintiunn ptit palh ded Haùtt Bertèyn.
Véila de qa anghernae dvér lez grèv d'armor.
Tansion, 'a derouinn bouguermàn.

1- Su Broons
E l'autt a qhi q'o tai don
E s'et corr lez pu biau non
I s'antt-bitaet tou, i s'antt bitt tou
Lez qhéss
Maen sia qi m'di unn brouètt. 'am ! Yan bé sur en n a yunn
N-i a terjou qhoeq berbi galeuzz
Unn berouett

2- Su Plhumaùdan (Plumaudan)
I a dez fa i-a dez biau truc maen i son a méïnae a...
'A va-t-i ? Et vous ? I fae chaù !
Non, i fae pa chaù ané

3- Su Terlivan (Trélivan)
I ta tou pre-a-pre
J'ae ma ez qhess (bis)
Anet j'yi yae di
Lez piae dez viau ta atirae
N-a le clo ez chvaù
Il on bouchae par eyou i rantrae d'aùtt fa qh i rantrae par la.
T'i a dez gouri ta
Tu va vantiei l'edaer a ferr sa charetey

Aù qhu de la dounéy :
"Maovae coum dez hach" (Mamiy Odètt, su Campé)

Mersi a Fabien Lecuyer pour lez angherneriy-la.


 

Faù-ti yett hontou de préchae galo ?



Béin dèz faî nan oualh contae qé «le galo ét pa hetàn a oui» , qé sti-la «ét pachu béin d'tro» , qe lèz jiênn d'astourr «ne préchron pa jamein galo raporr a q'ela lou fe donjiae» e béin d'aùtt de meim...

Faù pouein s'anteïlae le mo dam. Vaïr, nott làng ét rouach un pti a-veü d'aùtt. Càn qé s'ét qé nan oualh dou mondd préchae italiaen parèm, 'la yét pu for hetàn èz orâ a-veü le galo.

N-i a-ti pouein meintiûnn lâng d'domé ? Le galo ét-ti unn làng qhi a sa pour yèll d'yett albaùdd ? Je n'sonj mai pouein !

Unn làng ol ét forjéy o sèz prechoû, o sèz poétoû e sèz ecrivoû etou.

Coumàn q's'ét-ti qh'i srae abiénae le frànssae astourr si qé n-i avae pouein zeü d'z ecrivoû com Rabelais, Rimbaud, Proust ou béin corr Céline o s'n'an choui ? E le berzonèq sinon Le Gonidec, Bleimor, Hemon ou béin Dupuy ? E l'Ositàn don, sinon lèz Troubadoûrr e péï Frederi Mistral ?

Chaq làng a sèz sôn a yèll, son «jeniy» qi courr anmèll yèll, chaq làng ét paralh com un afutiaù-a-musiq. L'afutiaù sounn d'unn brav sortt si qé le sonou sae s'n'an choui, si q'il ét capab. Dam, si qé sti-si ét unn haricotou, 'la qa va ouinchae atcou. E chaq sonoû jou sa muziq a li, a son bada.

O Louis Ferdinand Céline i taet contànss de la «ptitt muziq anmèll sai». N-i avae béin lein anter sa siunn a li, é yèll a Proust, ou béin yèll a Chateaubriand, pari ? E pamein, 'ét la meim làng qhi taet ecritt o le mondd-la. N-i avae lein béin lein anter lou frànssae aù mondd-la, é li a «né d'boe» (tai, acoutou, ou béin mai). Vaïr, ét a nouz-aùtt d'ecrirr é de contae la destinéy aù galo admézae !

I n-n'a dèz mô miraùbiaù dedàn le galo ! I n-n'ét d'perdeü ! 'ét a nouz-aùtt de l'z abiénae azurfein qh'i s'antt-biaùziraen tertou. Bertràn Obrée parèm, su qhoeq chànsôn, il a rancontrae son aferr !

Le galo n'a pouein ela pour li d'yett pachu, ou béin d'aqhitae de parlemàn a contrîy rigoloûzz degouézéy o dèz fao tossoû de crapiao, bobiao (un pti) e baïssouniae (hardi). Nena dam, le galo a d'yett abiénae, i sra de qai qé je fron de li.

Eqri o Fabien Lécuyer
(Contae o Romaen)


 
Galo !



Romaen - Je fus a Rene l'aote-jou-la é je me terouis bein drole a vé q'astoursi, y a dez vés q'lez nons sont merqaes an franseiz é an berton.

Manuèll - Vé. Sanb qe su le coin d'Rene, n'y a du monde étenae la-dsu. N'y a beldrive qe le paniao de Rene ét an berton ; é y an a d'aote an javèle.

R - Pamaen, si on rgarde éz non d'andrets, on s'avize qe n'y a pa jamaen zeu de berton qe de meime : a drete d'ene rée, qhi va du mont-Saint-Michae diqa Donges, an Loére Atlantique.

M - Yan, maen, ét tecoume an bertègne !

R - Vér. Tu saes bein etou qe n y a ene langue a qhetae du berton, ét le galo qe j'anplayons ta é ma ?

M - Je sae bein ! Ma fa, dez paniaos en galo an Haote Bertègne, vla qhi joueraet nezae. N y a tecoume d'la blhéchrie a méte le monde a qrere qe n y a qe l' berton !

R - N y a tecoume du galo astoure dan l'z eqoles, ptites é haotes, tan qe je qrae.

M - Yan, pa coume 'la pouraet yète. Si y araet pu fo' de classiaes, y araet dez poussous a rvé.

R - Faot dire etou q' hardiman de monde an Haote Bertègne songe q'ét du patoué. Aotan dire du franseiz teur !

M - Galo ou patoé, n y a pouein choué, ét ene langue orinée du latin é couzin' ao fransé. J'ons la ene herie. Si le monde voulaen... Je sonje
> qe nan vaïraet du galo su lez paniaos,
> qe nan-nan ouéraet pus fo' a la radio
> é qh'il an sraet mansion a la télé !

Eqri o André le Coq
(Contouz : Manuèll é Romaen)

 

Du galo su lez paniaù



Vantiéi qé vouz n-n'aéz oui contae deja, an Haùtt-Bertègn unn egrenn de parouêss on chouézi de mussae dou galo su loû paniaù de bourr ou béin su loû paniaù de ghimàntman. Et Renn (Roazhon) e Parczae (Parzieg) qi anrayitt.

Su Renn ét a l'estazon Charles de Gaulle dou metro (« le bughein ») q'i n-n'a zeü d'amarae e le merr de Parczae n'an piqhi, li, èz bêrch dou bourr. Dedd ela, i n-n'eü d'aùtt anlhou: Loudia (Loudieg) e Nouya (Noal-Bazeleg).

Su Passae (Pazieg) la mereriy chouézi, yèll, de n'an mussae su lèz paniaù-de-vê, su Laùrenan (Lanreunan) n-i a qhoêq mô en galo su un paniaù péïssae su unn chapèll, paralh com an Bergherr (Bro-Vrier).

Aùterman d'erla, nan vaï, qhoeq faï, dou galo dàn lèz etâ pa'la ou béin corr su lèz parchâ bayae èz pratîq o lèz anterpreînzz, la chaùsriy su la piass reyall a Nàntt (Naoned) parèm, yèll dam o n-n'an banissi tàn qé pu e an adorsion corr !

Astourr nan vaï etou dou bizouyaïj an galo pa'la. Su dèz murâlh e dèz paniaù, ét-ti qé n-i arae dèz siûn q'i son flaê qé n-i a pouein de galo assae antourr séï yaeü ? Vantiaéï dam, terjou qé si q'i n-n'a dèz vaê q'la lèz menn le galo su lèz paniaù, ye n-n'a d'aûtt bobiâ q'ela lèz fae donjiae, le maerr de Montnae (Monteneg) permiae -li q'a unn heinj su lèz paniaù an berton etou-.

Corr un digaré de pu pour qé je sejion, berzonêtt ou galozoû, tertou de souaetié, com de yun, pour mett noz lâng bertônn a s'erchomae.

E brezhoneg :
En un nebeud kumunioù eus Breizh-Uhel ez eus bet savet pannelloù e gallaoueg...

Eqri o Fabien Lecuyer
(Contouz : Romaen)


 

Le Scott, un galo d'Ecoss ?



Can q's'ét qé le mondd sonjan dàn l'Ecoss, i sonjan permiae dàn lèz haûtt-têrr, lèz «Highlands», o lèz chatiaù, lèz sànbiân, lèz oûm hanae o dèz anpân (dèz ptîtt côtt) e le Gaéliq, la làng orinéy de seltiq qé le mondd prechan a la galernn de l'Ecoss. Un pti paralh com la Bertègn, pa, o la «Bertègn dèz cârtt de poss»: lèz pôrr de merr, lèz batiaù, lèz veî manaouâ e lèz boufâm ancouéféy de haù....

Dam, paralh com le galo, le scott ét décnaeü hardi, il ét pouein ergardae com unn «merq» de son peï pour dirr viff (le mondd eman béin lèz biazonerîy, vouz savaéz béin, faù pouein q'sa qa srae nijàn ed'tro, hopala !)

De qai q's'ét qé le Scott-la don ? Et unn làng orinéy de jermaniq (aùtàn com l'Angiae, lèz daeü làng-la son couzeînn antt yêll) qi ét préchae dàn lèz «Low lands» (lèz bâss-têrr) de l'Ecoss e le haù de l'Irlàndd (la siunn qi ét corr mnéy o lèz angiaê).
I n-n'a zeü e i n-n'a corr dèz vae qi ecriv an Scott, dès pouétoû permiae, le siun qi a meyourr bru diq'astourr s'ahuch Robert «Rabie» Burns (1759 – 1796) e i n-n'ecrivi e n'an rasseri sti-la ! (i taet un pti paralh com Hersard de la Villemarqué pour le qai qi a a-rvaïr o la rassereriy). N-i a unn gazètt ecritt an Scott etou: «Lallans (the journal o Scots airts an letters)» q'o s'ahuch.

Com de juss e de béin antandeü, n-i a meintiunn parlemân dàn le Scott-la. Le pu espesia ét li q'i a non le Doric. Le Doric ét caùzae aù soulèrr de l'Ecoss, devèrr Aberdeen e le parlamàn-la ét le siun qé n-i a le pu lein antt li e l'Angiae sanmti.

De qai qi ét vra hetàn pour le Scott èz daraen tàn-li ét qé lèz mnoû n'ergardd pu la làng-la pu naïss qé lou chminéy admézae. A-don, le 21 dou mei de jànviae passae ét Linda Fabiani, la miniss de la couteürr ecossaezz (unn siun dou SNP) qi monti su la roch pour dirr qé la meneriy de l'Ecoss taet pour mnae unn «audit» su le Scott.

O yèll, n-i a 1,5 milion de préchoû su l'Ecoss e «farae q'ela qa dessesrae la dejetriy su le Scott, yunn dèz daeü làng orinêy de l'Ecoss». Le SNP, lèz nasionaliss ecossae, son astourr pu for débarae andrae le Scott a-veü d'aùtt-faï, le Scott n'ét pu ergardae o yaeü com un parlemàn de l'angiae maen com unn vra làng e unn piess de l'ava nasiona de l'Ecoss. Le Scott, aùtàn com le Gaeliq, ét erconeü astourr com unn làng don o lèz mnoû de l'Ecoss e dou Reyaùm-de-Yun, aù parsu yaeü-si on parsignae la parch dèz lâng minorêy. Sa q'avànj-ti pour la menierr de galo d'Ecoss-la !

Et tou-com vra hetàn d'avaïr unn assànbiéy paralh com yèll d'Ecoss pari ? Can q's'ét qé je n'aron yunn nouz-aùtt etou vantiéy qé j'aron de domé yaeü: dèz elîj e dou meyein pour mett noz lâng a s'erchomae e pepelae dedàn nott pep.

E brezhoneg :
N'eo ket marv ar skoteg ! Eil yezh bro-skos (gant ar gouezeleg) eo ar skoteg, yezh ar «low lands», yezh su ha reter bro-skos. Hag e c'heller lavarout eo ar skoteg ur seurt gallaoueg bro-skos ? Petra virfe ? E-giz evit ar gallaoueg, mont a ra kalz gwelloc'h an traoù evitañ bepred...Abalamour d'an emrenerezh ha d'ur c'hemm b'ar spered ar skosiz a-zivout talvoudegezh ar skoteg b'ar tout ar pezh a ya d'ober o identitelezh vroadel.

Eqri o Fabien Lécuyer
(Contouz : Romaen)


 

EQRIR A ROMAEN

Veila mon ibouétt : paisseygaleizz@gmail.com.

 

Advertisements

Loading …
  • Server: web2.webjam.com
  • Total queries:
  • Serialization time: 63ms
  • Execution time: 1328ms
  • XSLT time: $$$XSLT$$$ms